Insygnia
|
Autor insygniów żorskich: Zbigniew Solarski Tekst pochodzi w książki "Insygnia Miejskie" |
 |
Herb. Herby władców były oznaką rządzonych przez nich ziem. Wg Encyklopedii Powszechnej - początek używania herbów i posługiwania się nimi przypada w Polsce na okres przełomu XIII/XIV wieku.
Pojawienie się herbu miejscowości związane było zwykle z lokalizacją nowego miasta lub nadaniem praw miejskich wsi już istniejącej. Tak było m.in. w przypadku miasta Żory, które jako osada wiejska zmieniona za zgodą jego właściciela - rycerza o nazwisku Chwalisz na wieś ściernie pod Pszczyną, podniesiona została dokumentem spisanym w Raciborzu w dniu 25 lutego 1272 roku przez księcia opolskiego Władysława do rangi miasta obronnego. Według opinani niektórych historyków Żory już wtedy otrzymały swój herb, który mimo zmian o charakterze estetycznym, przetrwał w swym zasadniczym kształcie do dziś.
Przedstawia on na tarczy w lewym polu przepołowionego górnośląskiego orła w kolorze złotym na błękitnym tle, zaś w prawym polu na tle o barwie czerwonej - srebrny miecz ze złotą rękojeścią skierowany ostrzem w dół.
Zgodnie z zasadami heraldycznymi podane wyżej barwy dotyczą herbów wykonywanych na tarczach z metalu. W malarstwie natomiast, barwy zastępowane są przez kolor żółty oznaczający złoto i biały na oznaczenie koloru srebrnego.
W roku 2006 Komisja Heraldyczna zakwestionowała jednak herb miasta i władze naszego miasta były zmuszone do jego zmiany. Symbolika zawarta wówczas w herbie naszego miasta, przedstawia orła Piastów Śląskich, wskazywała wyraźnie na jego założyciela. Historycy nie mają co do tego żadnych wątpliwości. Natomiast miecz jest przez niektórych utożsamiany jako symbol miasta obronnego jakim były Żory od momentu powstania i nadany został przez jego fundatora. Inni twierdzą, że przepołowienie herbu miasta i umieszczenie na nim miecza nastąpiło po roku 1384, kiedy to Żory przystąpiły do konfederacji 22 miast i wtedy to wśród innych przywilejów otrzymały również prawo wymierzania sprawiedliwości mieczem, co zostało uwiecznione w herbie. Zarówno wersja I jak i II pokazują miecz skierowany ku dołowi.
Jest zatem herb żorski, obok reprezentacyjnej odznaki, żywą historią naszego miasta. Przetrwał bowiem wszelkie burze dziejowe Śląska i dziś na nowo mocą uchwały Rady Miejskiej (nr 317/XXXIX/92 z dnia 29.04.1993r.) restytuowany towarzyszyć będzie nadal władzom i społeczności naszego miasta.
Pieczęć stanowi insygnium władzy, występuje na dokumentach z najdawniejszych czasów. Posługiwali się nią królowie, książęta, szlachta, biskupi, a także różne organizacje i miejscowości. Występowały na nich najczęściej znaki herbowe używane przez panujących lub zarządców. Najstarsza znana odbitka pieczęci miasta Żory, znajduje się na dokumencie sprzedaży przez burmistrza miasta Janowi Milerowi z Czerwionki, jednego z żorskich młynów i pochodzi wg kronikarza Weltzla,z roku 1558, natomiast wg M. Gumowskiego oryginalny odcisk tej pieczęci znalazł się na dokumencie w 1680 roku.
Na pieczęci tej figuruje herb miasta przedstawiający pół orła i miecz, a w otoku napis w języku łacińskim: SIG + MAIUS + POPULIQUE + CIVITATIS + ZARII + 1563 (o średnicy 36 mm). Napis ten znaczy "Pieczęć większa Senatu i ludu miasta Żory". Tej pieczęci "większej" odpowiada pieczęć "mniejsza", pochodząca z tego samego okresu (XVI w.) o średnicy 25 mm, która miała w otoku napis o treści skrótowej: S + MINUS + SENA + POPUL + CIVITA + ZARII. Na tej pieczęci znajduje się również herb miasta identyczny do pieczęci "większej" . Obie pieczęcie były używane przez cały wiek XVII i dopiero w XVIII wieku zdecydowano się na wykonanie. Ta nowa pieczęć również posiadała ten sam herb w części odciskowej, zaś treść umieszczona w otoku brzmiała: SENATUS POPULUSQUE REGIAE CIVITAS SORAVIAE. Miała formę owalu 25-24 mm. Była to ostatnia pieczęć miasta w języku łacińskim, wystawiona przez "Senat i lud miejski".
Później w XIX wieku występowały pieczęcie niemieckie m.in. z 1809 r. bez oznak miejskich.
Z chwilą przyłączenia Żor w 1922 r. do Polski władze miasta zachowały symbolikę pieczęci tj. pól orła i miecz, jednak z napisem w języku polskim "Magistrat miasta Żory". Miała średnicę 31 mm.
Oprócz tej głównej pieczęci miasta, istniały inne zawierające w odcisku herb. Były to następujące pieczęcie:
- Urzędu Meldunkowego (31 mm)
- Miejskiego Domu Chorych (31 mm)
- Miejskiego Gimnazjum Męskiego (35 mm)
- Kasy Miejskiej (30 mm)
Ponadto w użyciu znajdowały się pieczęcie miejskie z orłem polskim jak:
- Miejskiego Urzędu Policji
- Urzędu Stanu Cywilnego
- Komunalnego Urzędu Pośrednictwa Pracy
- Komunalnej Kasy Oszczędności
- Urzędu Rozj. dla Spraw Mieszkaniowych
Uchwalona przez Radę Miejską w 1993 roku pieczęć ma nawiązywać do wzory pieczęci używanej w okresie do XVIII wieku. Jest wykonana z dwóch części: uchwytu i odcisku. Uchwyt wykonany jest z mosiądzu i posiada spiralne żłobienia oraz ornamentację w postaci liścia pnącego,
wykonanego z drzewa dębowego. Część odciskowa wykonana jest w formie walca o średnicy 80 mm i grubości 8 mm - wykonana z mosiądzu. Strona odciskowa jest złocona i posiada napis w otoku szerokości 7 mm: "MIASTO ŻORY 1272".
Flaga. Płat materiału w proporcjach 5:8 dzielony w pasy. W górze czoła flagi – kolor błękitny, w środku kolor biały, pod nim czerwony, a najniżej kolor żółty.
Flaga jest znakiem rozpoznawczym państwa symbolizującym jego suwerenność. Nawiązuje zwykle do jego historii i tradycji. Posiada barwy ustalone przez dane państwo. Własne flagi posiadają również różne organizacje, związki stowarzyszenia i miasta zwykle w postaci chorągwi lub proporców. Flagi używane są do podkreślenia wagi różnych uroczystości o charakterze państwowym, kościelnym i lokalnym.
Żory do 1993 roku nie posiadały flagi jako znaku reprezentacyjnego miasta i nie znana jest wzmianka historyczna o jej stosowaniu. Słuszna zatem była decyzja Rady Miejskiej o jej wprowadzeniu.
Pierwszy projekt flagi został opracowany przez artystę Zbigniewa Solarskiego, projekt był prostokątnym płatem materiału o wymiarach 70 x 150 cm. Kolorystyką nawiązywał do herbu miasta tj. w układzie podłużnym w jednej połowie miał kolor błękitny, zaś w drugiej kolor czerwony. Kolory te przecinał łukowo i skośnie pas barwy żółto-białej symbolizujący w herbie złotego orła i miecz.
Jednak w roku 2004 Komisja Heraldyczna zanegowała prawidłowość żorskiej flagi, która (jak się okazało) była niezgodna z zasadami heraldycznymi tyczącymi się insygniów miejskich. Wobec tego władze miasta zadecydowały o jej zmianie i przeprowadziły ankietę wśród mieszkańców miasta Żory: zaprezentowano trzy propozycje spośród których wybrano jedną o największej ilości głosów. Mieszkańcy mogli zakupić nową flagę już w marcu 2005 roku w punkcie Informacji Miejskiej mieszczącej się przy ul. Klimka 4.
Hejnał. Żory, jako jedno z niewielu miast w Polsce, posiadają własny hejnał. Inicjatorem jego powstania było Towarzystwo Miłośników Miasta Żory. Geneza jego powstania sięga roku 1972, gdy w trakcie przygotowań do obchodów jubileuszowych 700-lecia naszego miasta, na jednym z zebrań Komitetu Organizacyjnego obchodów, padła propozycja skomponowania hejnału jako elementu uświetniającego tę uroczystość.
Został rozpisany konkurs, do którego przystąpiło kilku muzyków zarówno z miasta jak i spoza Żor. Jednym z nich był mieszkaniec naszego miasta Alfred Paszenda - z zawodu nauczyciel muzyki w średnich muzycznych Raciborza i Rybnika. Skomponowany przez niego utwór muzyczny na dwie trąbki i puzon, został oceniony przez znawców sztuki bardzo wysoko i on to stał się hejnałem naszego miasta. Po raz pierwszy w sposób uroczysty odegrany został podczas inauguracji obchodów jubileuszu 700-lecia miasta, które odbyły się na rynku 3 czerwca 1972 r. Hejnał ten spotkał się ze strony społeczeństwa z gorącym przyjęciem. Od tego czasu towarzyszy mieszkańcom naszego miasta podczas inauguracji różnych iimprez kulturalnych na szczeblu ogólno miejskim. Wszedł zatem na stałe do kalendarza imprez kulturalnych naszego miasta i stanowi cechę wyróżniającą go wśród innych miast naszego regionu.
Inne insygnia miejskie (na podstawie żory.pl):
Klucz do bram miasta
Sztandar
Łańcuch
